ROERMOND - Houd een lokaal burgerberaad over de vraag hoe inwoners beter bij het Roermondse beleid en bestuur kunnen worden betrokken.

Dat is een van de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport 'Roermond, stad meedenken, meepraten en meedoen' van Initiatiefgroep Burgerberaad voor Roermond. Burgemeester Yolanda Hoogtanders nam 29 oktober het eerste exemplaar in ontvangst.

Noodkreet

Aanleiding tot het onderzoek was de noodkreet van de burgemeester in de media over de 'bedroevend' lage opkomst in Roermond tijdens de gemeenteraadsverkiezingen in 2026. Op 18 maart stemde slechts 46,85 procent van de kiesgerechtigden.

De lokale situatie

Om te beginnen hebben de onderzoekers beleid, onderzoek en praktijk op het gebied van communicatie en participatie in Roermond in kaart gebracht. De (niet-representatieve) TipRoermond-barometer 'burgerparticipatie' van INVIOR is aanvullend gebruikt voor een indruk van de betrokkenheid van burgers bij het bestuur.

Barometer

Van de 114 lokale deelnemers in 2026 voelde 34 procent zich betrokken bij onderwerpen en plannen waaraan de gemeente werkt. 41 procent antwoordde neutraal en 24 procent voelde zich niet of helemaal niet betrokken.

Betrokkenheid

Vervolgens bleek dat de opkomstvraag zelden via burgerparticipatie is onderzocht. Om die reden is de onderzoeksvraag verbreed: hoe kunnen we de betrokkenheid van inwoners bij beleid en bestuur vergroten? Betrokkenheid is vertaald naar meedenken, meepraten en meedoen.

Niet zo simpel

Tijdens het onderzoek kwamen enkele opvallende zaken naar voren. Lage opkomst is eerder een symptoom van een breder democratisch vraagstuk dan het probleem zelf. Niet-stemmen hangt verder samen met verschillende factoren.

Niet-stemmers vormen een diverse groep. Zo zijn onder mensen met een migratieachtergrond grote verschillen in vertrouwen in de politiek. Niet-stemmers zijn ook niet altijd onverschillig; een deel van de niet-stemmers is juist actief als vrijwilliger in wijk of buurt.

Waarom mensen stemmen

Stemmen hangt vooral samen met informatie over de verkiezing, interesse in politiek, vertrouwen in het (lokale) bestuur, geloof in eigen kunnen, hoe belangrijk de gemeente lijkt, en binding met de eigen stad. Ook opleiding speelt een rol, zij het in mindere mate.

Passende middelen

Om de relatie tussen inwoners en stadsbestuur te versterken, kun je diverse middelen voor communicatie en participatie inzetten. Sommige worden al door Roermond benut. Bij de keuze voor het best passende middel zouden overheden zich volgens de onderzoekers Michiel Kupers, Johan de Wal en Kees Flipse telkens enkele toetsingsvragen moeten stellen.

Toetsingsvragen

Simpel gezegd: Past het middel bij de vraag? Worden mensen betrokken die zich niet uit zichzelf melden? Krijgen de deelnemers goede informatie? Is er ruimte voor verschillende meningen? Is er echte koppeling met besluiten? En is er goede terugkoppeling?

Burgerberaad

Een (volwaardig) burgerberaad combineert deze functies in één proces. Onder voorwaarden kan het bijdragen aan oplossingen voor complexe, eerder moeilijk oplosbare vraagstukken. Het is echter ook een zwaar en relatief kostbaar middel. Vaak is een eenvoudiger middel beter passend.

Betrouwbare overheid

Ten slotte nog een waarschuwing: vertrouwen in het bestuur is een factor, maar overheden moeten communicatie en participatie niet primair gebruiken om het vertrouwen onder inwoners te vergroten. Ze kunnen beter hun betrouwbaarheid structureel versterken via rechtvaardige procedures, goede vertegenwoordiging, verantwoording en zichtbaar handelen.

Over de initiatiefgroep

Initiatiefgroep Burgerberaad voor Roermond wil dat de gemeente Roermond het houden van een volwaardig burgerberaad expliciet toevoegt aan de lokale gereedschapskist voor burgerparticipatie. Sinds 2019 spant de groep zich daarvoor in via lobby, voorlichting, acties, adviezen, lezingen, een workshop en publiciteit.

In 2023 presenteerde de groep bijvoorbeeld de notitie 'In gesprek over het burgerberaad' na gesprekken met bijna alle Roermondse gemeenteraadsfracties. In 2024 adviseerde de initiatiefgroep de gemeenteraad over de concept Inspraak- en Participatieverordening. In 2026 analyseerde de groep de verkiezingsprogramma's voor de gemeenteraadsverkiezingen op plannen om inwoners meer en beter bij het stadsbestuur te betrekken.